Hedera
.
Hedera

De Latijnse geslachtsnaam 'Hedera' houdt mogelijk verband met het woord voor omklemmen 'ghea', maar 'Hedera' was ook de naam van het Heiligdom van de God van de Extase en de Wijn, Dionysos/Bacchus. De soortnaam 'helix' betekent spiraal.

Geschiedenis  Een plant met een zeer rijke geschiedenis, al in de Oudheid was er veel symboliek verbonden met de Klimop, vermoedelijk omdat hij altijdgroen was. De bladeren vormden de kroon voor dichters en ook Dionysos/Bacchus was gekroond met Klimop, ook de Muze van de Liefdeszang, Calliope, droeg een kroon van Klimop en het altaar van de Huwelijksgod, Hymen was omslingerd door Klimop. De Klimop was geliefd door Zeus, zijn priesters moesten de Wijnstok mijden en de Klimop aanraken, dan konden ze profeteren, Klimop en Wingerd waren immers elkaars tegenpolen, de wijn maakt dronken en de Wijn behoedt hiervoor. De Oude Grieken dachten, net als de indianen, dat een houtsoort waarvan vuur werd gemaakt, afkomstig moest zijn van een parasitaire plant of een klimplant, de boorstok zelf moest uit Laurierhout worden gemaakt, de kom uit Klimophout of een andere klimplant, dit is analoog aan de vereniging van man en vrouw, het actieve mannelijke, wordt in het passieve vrouwelijke gebracht. Ook bij Hindoes is dit nog steeds zo. Klimop was in de Oudheid, als groenblijvend een zinnebeeld van eeuwig leven. Na de kerstening vindt men het motief van de Klimop terug op vroegchristelijke sarcofagen en catacomben als symbool van onsterfelijkheid. Over de geneeskrachtige eigenschappen van de Klimop was men het in de Oudheid niet altijd eens, men vlocht er kransen mee die men opzette als middel tegen dronkenschap. Plutarchus vergeleek de verdovende werking van Klimop met dat van het Bilzekruid, dat hallucinerend werkt, het hallucinogene gebruik van Klimop dateert vermoedelijk van voor de wijnbouw. Plinius de Oudere (77 na Chr.) schrijft dat personen die door bijen worden gestoken, als tegengif het sap van Kaasjeskruid of dat van Klimop moeten drinken. Hij heeft het verder over heel tegenstrijdige medicinale toepassingen van de Klimop: de plant verstoort enigszins de geest, maar heldert hem ook weer op, als men teveel gedronken heeft, inwendig is het slecht voor spieren, maar uitwendig toegepast is het er wel goed voor. in de Middeleeuwen werd Klimop nog geregeld als inwendig geneesmiddel gebruikt, soms met schadelijke gevolgen.

=====

Bijna iedereen kent wel de gewone klimop. Muren, schuttingen of de bodem kunnen ermee zijn bedekt. Het maakt klimop niet veel uit of hij in schaduw of zon moet groeien. Het is in het algemeen een snelle groeier, die het meest  wordt gebruikt om lelijke situaties te camoufleren. De angst bestaat dat klimop gevels kan ontwrichten, omdat hij zich stevig hecht aan muren. Of dat klimop een bron van ongedierte zou zijn. Het is gewoon niet waar.

Er zijn veel soorten klimop en nog meer interessante variëteiten, die nauwelijks worden gebruikt, omdat 'men' ze gewoon niet kent. Naast de bekendere mogelijkheden om klimop te gebruiken lenen sommige zich om als solitaire plant te worden gebruikt. Alle soorten en variëteiten van klimop zijn wintergroen. Sommige bloeien en krijgen bessen. Hedera behoort tot de familie van de klimopachtigen (Araliaceae).

De naam Hedera is afgeleid van het Griekse woord haerere = zelf bevestigen. Klimop laat zich gemakkelijk verjongen door eens in de 3 tot 4 jaar de uitgegroeide beplanting met een heggenschaar terug te knippen tot zo'n 15 centimeter boven de grond.

=====

Andere talen  Engels : Common or English ivy , Frans :  Lierre   Duits : Efeu

Volksnamen  Aardveil Efeu Eikloof  Heilloof Klemmerkruid Lijkblaren Veil Wintergroen

Botanie   Een altijdgroene klimplant die als geneeskrachtig kruid lange tijd onopgemerkt is gebleven. Uit een houtige wortelstok stijgen ronde, vertakte stengels op. De drie - tot vierlobbige, donkergroene, van boven glanzende bladeren hebben aan de onderzijde lichtere nerven. De bladeren zijn leerachtig en winterhard, als de stengels geen houvast vinden aan bomen of muren, kunnen ze in korte tijd hele oppervlakken bedekken. De uiteinden van de bladeren dragen groene schermen van onopvallend groene bloemen, die pas in september/oktober verschijnen. in de late herfst verschijnen er giftige blauwzwarte bessen.

Gebruik   Een plant met een enorme weerstand, altijdgroen, groeit overal doorheen, verhout, zoekt steun bij anderen maar groeit ook over anderen heen, verdringt anderen, bloeit in de herfst, heel eigenzinnig.

Inhoudsstoffen   Saponinen Flavonglycosiden Stoffen met een oestrogene werking (fyto-oestrogenen)

Werking Luchtwegen Bij chronische slijmvliesontsteking, bronchitis, kinkhoest (in combinatie met Drosera oertinctuur ), ook bij luchtpijpontsteking. Klimop wordt verwerkt in hoestsiropen als expectorans.

Huid   Inwendig bij allergische reacties op bijensteken e.d., uitwendig bij een bijensteek (acuut), stilt pijn en jeuk.

Bij uitwendig gebruik heeft Klimopblad, vaatvernauwende kwaliteiten, daarom werkzaam bij cellulitis. Bij beenzweren als kompres omdat Klimop de gevoeligheid van de oppervlaktezenuwen verzacht. Gekneusde Klimopbladeren trekken etter uit wonden. Een afkooksel kan worden gebruikt tegen hoofduitslag en ongedierte, brandwonden en zweren. in azijn geweekte bladeren gebruikt men tegen eksterogen.

Overige   Brengt de menstruatie op gang, helpt bij constipatie, helpt bij jicht en artritis door de vochtdrijvende werking en is pijnstillend door de vaatvernauwende werking. Homeopathisch bij een overactieve schildklier.De Ø (moedertinctuur) van de verse, jonge bladeren aan het begin van de bloei. Thee wordt afgeraden i.v.m. onaangename ervaringen hiermee.

Middel tegen eksterogen    laat een paar Klimopbladeren een paar dagen weken in Appelazijn, of 2 tot 3 uur in citroensap. Laat de voeten eerst flink lang weken in warm water en bind dan 2 tot 3 bladeren op de likdoorn. Herhaal deze behandeling net zo lang totdat de likdoorns zacht genoeg zijn om verwijderd te worden.  Aftreksel om de borstvoeding te verminderen een tiental Klimopbladeren een minuut laten koken in een halve liter water  filtreren en laten afkoelen, alvorens  het in tweeën verdeeld opdrinken.

Kompres bij brandwonden 10 gr vers blad koken in twee liter water  Laten afkoelen en de bladeren uitspreiden op een vierkant verbandgaas  Dit aanbrengen op de brandwond  Het water wordt bewaard in een fles en gebruikt om de brandwonden te spoelen en wassen.

Ritueel gebruik   De thyrsus, die gebruikt werd bij de aanbidding van Bacchus, was vaak omwonden door Klimop.

Magisch gebruik    Klimop wordt gedragen door vrouwen voor Geluk in het algemeen, met name door bruiden. Waar Klimop groeit of wordt gestrooid, beschermd het tegen negativiteit en rampen. Klimop wordt ook gebruikt in trouw - en liefdesbezweringen, binnen de magie wordt het gepaard aan Hulst.

=====

Hedera hibernica
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: 'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade: Campanuliden
Orde: Apiales
Familie: Araliaceae (Klimopfamilie)

geslacht   Hedera   L. (1753) Het geslacht Hedera is een geslacht van kruipende of klimmende groenblijvende planten in de Klimopfamilie (Araliaceae). Het geslacht kent in de Lage Landen slechts één soort die in het wild voorkomt: Klimop (Hedera helix) De planten zijn inheems op de Atlantische eilanden, westelijk, centraal en zuid Europa, noordwest Afrika, en via zuid en midden Azië oostelijk tot Japan. Op geschikte oppervlakten zoals van bomen en rotsen zijn ze in staat 25 tot 30 meter hoog te klimmen. De jonge en volwassen scheuten verschillen. Jongen scheuten zijn slank, flexibel en hebben kleine wortels om de scheuten vast te zetten op het oppervlak (boom of rots). De volwassen takken zijn dik, zelfdragend en zonder wortels. De bloemen verschijnen in de late herfst, elk apart klein, in 3–5 cm grote schermen, en erg rijk aan nectar, een belangrijke late voedselbron voor bijen en andere insecten. De vruchten zij kleine zwarte bessen die aan het eind van de winter rijpen. Ze zijn een belangrijke voedselbron voor vogels, hoewel ze voor mensen giftig zijn. De zaden worden verspreid door vogels die de bessen eten. De bladeren worden gegeten door de larven van een aantal Lepidoptera soorten zoals de agaatvlinder (Phlogophora meticulosa), open-breedbandhuismoeder (Noctua janthe), getande spanner (Odontopera bidentata), levervlek (Euplexia lucipara), paardenbloemspanner (Idaea seriata, voedt zich uitsluitend met klimop), vliervlinder (Ourapteryx sambucaria) en taxusspikkelspanner (Peribatodes rhomboidaria).

De soorten zijn grotendeels lokaal bepaald en nauw verwant. Alle soorten zijn wel als ondersoort van Hedera helix, de eerste beschreven soort, beschouwd. Naast de hieronder genoemde soorten zijn er nog andere soorten beschreven in het zuidelijk deel van de voormalige Sovjet-Unie, maar de meeste botanici beschouwen deze niet als afzonderlijke soorten.

Hedera algeriensis – Algerijnse klimop, Noordwest Afrika.
Hedera azorica – Azoren klimop. Azoren.
Hedera canariensis – Canarische eilanden klimop. Canarische eilanden.
Hedera colchica – Kaukasisiche klimop, Noord Turkije tot Iran.
Hedera helix – Klimop West en midden Europa, behalve langs de Atlantische kusten.
Hedera hibernica – Atlantische klimop. Atlantische kustgebieden van Europa van Schotland & Ierland tot Portugal.
Hedera maderensis – Madeira klimop Madeira.
Hedera nepalensis – Himalaya klimop. Himalaya, China, Taiwan.
Hedera pastuchowii – Pastuchovs klimop. Centraal Azië (zuidelijke staten van de vroegere USSR).
Hedera rhombea – Japanse klimop Japan.

De klimop is in haar inheemse gebied populair als tuinplant, zowel voor de insecten die ze aantrekt als voor haar decoratieve gebladerte. Veel rassen met bijzondere kleuren of vorm van het gebladerte zijn in de handel verkrijgbaar. Vooral voor het bedekken van lelijke muren zijn het gemakkelijke planten. Er is veel discussie geweest over de vraag of klimopsoorten de bomen waar ze omheen groeien schade toebrengen. De consensus in Europa is dat de bomen er niet sterk onder lijden, wel is er enige concurrentie om voedsel en water. Ook lopen de bomen een wat grotere kans op stormschade. In Noord-Amerika zijn soorten ingevoerd waardoor ze soms inheemse planten verdringen. Omdat de schimmels, insecten en andere plagen die Hedera helix in Europa in toom houden daar grotendeels ontbreken, brengt het de bomen aldaar wel schade toe. Hetzelfde geldt voor muren. Een goed gecemente muur zal door klimop niet aangetast worden, terwijl de klimopbladeren het cement tegen regen beschermen. Een muur met voegen en barsten geeft de wortels echter houvast, waardoor het cement juist sneller zal afbreken.

=====

Hedera helix, gewone klimop. Komt in Nederland in het wild voor. De gekweekte soort heeft kleiner blad. Met donkergroen blad en een opvallend gele nervatuur. Groeit dikwijls met twee bladvormen: sterk gepunt en/of afgerond. Bloeit met vaalgele bloemen in schermen, gevolgd door gele of zwarte bessen. Geschikt als klimplant en als bodembedekkende plant. Is zelfhechtend. Groeit tot een hoogte van circa twintig meter. [Hedera (Grieks) betekent omklemmen en helix (ook Grieks) betekent spiraal.]

Hedera helix 'Goldheart', van oorsprong uit Italië afkomstig. Bladeren hebben een opvallende goudgele vlek in het midden van het blad. Is goed te gebruiken om donkere muren of schaduwrijke plaatsen mee te verlevendigen. Groeit langzaam en het beste in de halfschauw. Groeit tot een maximale hoogte van circa 5 meter.
Hedera helix 'Deltoidea', heeft dofgroene bladeren. In de winter kan het blad door strenge kou paarsgroen verkleuren. Bladeren zijn matig gelobd en hebben een stompe vorm. Het is een zeer winterharde variëteit. Groeit met stevige ranken. Langzame groeier. Groeit tot circa 7 meter hoog. Geschikt voor kleine vlakken.

Hedera helix 'Baltica', met donker blauwgroen blad. In de winter met opvallend grijswitte nerven. Zeer winterhard. Krachtige groeier. Is een goede bodembedekker en vormt goed gesloten vlakken. Als bodembedekkende plant ook te combineren met onder meer narcis, keizerskroon e.d. Groeit tot een hoogte van circa 3 meter.

Hedera helix 'Gruno', met vijflobbig, donkergroen blad en lichtbruine nervatuur. Als bodembedekkende plant te gebruiken. Geschikt om grote vakken mee te beplanten al of niet gecombineerd met solitair groeiende planten en heesters of opgaande bolgewassen.

Hedera helix 'Normandy Carpet', met donker blauwgroen blad. Is een beter groeiende variëteit dan de gewone Hedera helix. Groeit krachtig en vertakt zich breed. Prima bodembedekkende plant voor middelgrote en grote vakken. Ook geschikt om een laag groeiende haag van te maken, mits deze over een stellage wordt geleid. Zeer winterhard.

Hedera helix 'Pedata', met glanzend langwerpig blad, spits toelopend. Een blad bestaat uit drie grote en twee of drie kleinere blaadjes aan de bladvoet. Sierlijk van vorm. Groeit tamelijk snel. Voor lage muren of in planten- en/of balkonbak te gebruiken. Moet worden geleid. Goed winterhard

Hedera helix 'Thorndale', heeft kleiner blad dan Hedera helix. Een goed vertakkende plant. In de winter verkleurt het blad naar bruingroen. Blad aan de rand licht golvend. Licht geelgroene nervatuur. Zeer winterhard. Te gebruiken als bodembedekkende plant. Krachtig groeiend.

Hedera helix 'Walthamensis', goed te gebruiken plant door de snelle wijze, waarop hij groeit en zich vertakt. Is plat groeiend. Blad stomp lobbig en klein van omvang. Fris donkergroen van kleur. Geschikt als bodembedekkende plant met een snelle sluiting. Zeer winterhard.

Hedera helix 'Modern Times', met opvallend lichtgroen blad en lichte nervatuur. Goede bodembedekker voor middelgrote vakken, maar langzaam groeiend. Plant vertakt zich weinig. Heeft lichtgroene nerven. In winter kleurt het blad naar roodbruin. Plat groeiend en heel geschikt om te combineren met solitair groeiende planten. Zeer winterhard.

Hedera helix 'Arborescens', te gebruiken als solitaire struik of in combinatie met een bodembedekkende klimop. Klimt ook in bomen, maar dat kan uiteindelijk de boom te gronde richten. Heeft grote, donkergroene bladeren. Bloeit in voorjaar en zomer met schermvormige, lichte, groengele bloemen. In oktober gevolgd door zwarte bessen. Groeit als solitair tot een hoogte van 1½ meter; in een boom of aan een muur enkele tientallen meters hoog. Zeer winterhard.

Hedera helix 'Chrysophylla', een Engelse cultuurvariëteit. Tamelijk zeldzaam te koop. Met goudgeel gekleurd blad, deltavormig. Heeft een tegen wind en kou beschutte plaats nodig. Te gebruiken op balkon en als solitaire plant. Geeft een mooi contrast met donkergroen gekleurde struiken. Matig winterhard.

Hedera helix 'Rusthoek', een struikvormige klimop. Lijkt in grote lijnen op Hedera helix 'Arborescens', maar heeft kleinblijvend blad. Bloeit met grote groengele bloemtuilen. Hoogte tot circa 1 meter. Geschikt als solitair. Goed winterhard. Langzaam groeiend.

Hedera helix 'Woerner', hoog opgaande en krachtig groeiende variëteit. Zeer winterhard. Donkergroen blad met lichte nerven. In de winter heel donkergroen blad. Geschikt voor middelgrote en grote vlakken. Uitstekende bedekker van muren, schuttingen, vooral om afhangend te worden gebruikt. Een van de mooiste variëteiten.

Hedera colchica 'Sulphur Heart', een zeer fraai ogende variëteit. Heeft onregelmatige, gele en lichtgroene vlekken over het blad. Blad fors: 15 tot 20 centimeter lang. Langzaam groeiend. Zeer winterhard. Geschikt om muren mee te bedekken of als solitair te gebruiken. Groeit tot een hoogte van circa 4 meter. Speciaal geschikt om licht beschaduwde vlakken mee te vullen. Groeit ook redelijk goed in de volle zon.

Hedera colchica variëteit dentata, wordt ook verkocht onder de naam Hedera colchica 'Dentata'. Vormt lange, stevige ranken met daaraan grote, langwerpige en lichtgroene bladeren. Het blad is langs de rand getand. Lijkt in alles op Hedera colchica 'Arborescens'. Groeit als solitair tot een hoogte van circa 1 meter. Zeer winterhard. Geschikt voor grote vakken. Als klimplant bereikt deze variëteit een hoogte van tientallen meters.

Hedera colchica 'Dentata Variegata', bontbladige vorm met geelwitte rand. Kan worden gebruikt als solitaire plant en als klimplant. Goed winterhard. De klimplant kan een hoogte van 7 meter bereiken. Goed te gebruiken als muurbedekking, ook in de volle zon.

Hedera hibernica, een van de meest gebruikte soorten onder de klimop. Matig winterhard. Met frisgroen blad. Uitstekende en snelle groei. Goed vertakkend. Staat in Ierland bekend als Shamrock. Te gebruiken als bodembedekkende plant en als klimplant. Behoudt de frisgroene kleur van het blad ook in de winter. Door heel strenge vorst kunnen delen van de plant bevriezen. Groeit tot een hoogte van circa 10 meter.

Hedera nepalensis variëteit sinensis, heeft langwerpig, in een punt toelopend blad. Matgroen van kleur in de zomer en bruinrood in de herfst. In de volle zon kleurt het blad purperbruin met daartussen groene bladdelen. Een bijzondere soort, die nog zelden te koop is. In het najaar komen oranjegele vruchten aan de plant. Groeit tot een hoogte van circa 4 meter. Is ook als solitaire plant te gebruiken.

Hedera algeriensis 'Gloire de Marengo', met onregelmatig over het blad en langs de rand voorkomende witte vlekken. Een winterharde soort met frisgroenblad. Klimt tot een hoogte van circa 3 meter. Kan in de volle zon tot en met schaduw groeien. Heeft een hoge sierwaarde in halfschaduwrijke situaties. Fleurt sombere muren op.

Hedera poetarum, met langwerpig, donkergroen, glanzend blad. Opvallend geelwitte nervatuur. Bloeit met groengele, kogelvormige bloemen in kransvorm. In de herfst komen gele bessen aan de plant. Goed winterhard. Geschikt als solitair, ook voor op het balkon. Hoogte circa 2 meter. Groeit buitengewoon langzaam. Heel mooie soort.