Johannes Heesters
 .
Johan Marius Nicolaas (Johannes) Heesters (Amersfoort, 5 december 1903) is een Nederlands acteur en operettezanger. Heesters treedt nog steeds op, voornamelijk in het Duitse taalgebied, en heeft hiermee het Guinness Book of Records gehaald als oudste artiest ter wereld. In Nederland is hij veelbesproken wegens een - naar eigen zeggen niet vrijwillig - bezoek aan concentratiekamp Dachau gedurende de Nazi-tijd. Heesters is in zijn tweede vaderland Duitsland nog altijd zeer beroemd en geniet onder jong en oud een ongekende sterrenstatus. Op 16 februari 2008 maakte Heesters zijn comeback in Nederland met een concert in theater De Flint in zijn geboortestad Amersfoort.

De in 1903 in Amersfoort geboren Heesters verhuisde in 1912 met zijn ouders naar Amsterdam. Na zijn schooltijd werkte hij bij een bank maar op 16-jarige leeftijd besloot hij toneelspeler te worden. Hij rondde een zang- en toneelopleiding af en had zijn eerste toneeloptreden in 1921. In 1924 kreeg hij zijn eerste filmoptreden, een bijrol in de stomme film Cirque Hollandais, onder de regie van Theo Frenkel. Johan Heesters speelde toneel in het Amsterdamse Carré en het Paleis voor Volksvlijt en ook steeds meer elders in het land. In 1934 had hij een filmrol in Bleeke Bet, waarin hij het lied "O mooie Westertoren" onsterfelijk maakte.

In 1930 trouwde Heesters met de Belgische actrice Louise Ghijs, met wie hij tot haar dood in 1985 samen bleef. Met haar heeft hij twee dochters, Wiesje Ghijs (pianiste in Wenen) en Nicole Heesters (actrice in Hamburg).

In 1934 debuteerde Heesters bij de Wiener Volksoper in Karl Millöcker's Der Bettelstudent. In 1936 verhuisde Heesters naar Berlijn, waar hij aan diverse operetteverfilmingen en musicalfilms meewerkte. In 1938 zong hij voor het eerst de rol van Graaf Danilo Danilowitsch in de operette Die Lustige Witwe van Franz Lehár, een rol die hij 35 jaar lang zou spelen en uitgroeide tot zijn handelsmerk.

Heesters' rol tijdens de Tweede Wereldoorlog is omstreden, met name in zijn geboorteland Nederland. Vóór en tijdens de oorlog trad hij veelvuldig op in Duitse films en theaters. Hij distantieerde zich toen niet expliciet van het Nazi-regime, maar hij was geen partijlid. Adolf Hitler bezocht in de jaren 30 meerdere malen uitvoeringen van Heesters. In 1938 bood Heesters in Nederland nog onderdak aan een uit Duitsland gevluchte joodse theatergroep en door de Nazi's werd Heesters zelfs enige tijd verboden om op te treden omdat hij in Nederland samen met joden op het toneel had gestaan. Op 21 mei 1941 bezocht Heesters het concentratiekamp Dachau. In zijn autobiografie schrijft Heesters dat hij gedwongen werd het kamp te bezoeken en dat Dachau op hem overkwam als een gewoon soldatenkamp zoals hij dat uit de bladen kende. Er zijn meerdere foto's waarop Heesters in Dachau staat afgebeeld, o.a. foto's waar hij in de kantine praat met SS-ers. Heesters bezweert echter niet voor ze te hebben opgetreden. Dachau was overigens naast een concentratiekamp ook een reguliere kazerne voor SS-soldaten. De twee complexen stonden naast elkaar, de kazerne was ook verantwoordelijk voor de bewaking van het gevangenenkamp. Gezien Heesters' verklaring lijkt het er op dat hij de kazerne heeft bezocht en niet in het gevangenenkamp geweest is, zeker is dat echter niet. Het bezoek aan het concentratiekamp werd Heesters door sommige Nederlanders na de Tweede Wereldoorlog niet in dank afgenomen, Heesters werd door hen veelvuldig spottend voor 'Heesters SS' uitgemaakt.

Op 7 december 2007 kreeg de huidige vrouw van Heesters in het TROS reisprogramma van Ivo Niehe de gelegenheid om de kwestie van de zogenaamde 'belastende foto's', die bij Heesters' omstreden bezoek van begin 1941 aan het kamp Dachau zijn gemaakt, recht te zetten. De beschuldiging was dat Heesters bij deze gelegenheid zou hebben opgetreden voor de SS. Nu de foto's boven tafel zijn gekomen lijken deze beschuldigingen vals te zijn, iets wat Heesters zelf ook altijd had volgehouden. Er zijn in ieder geval geen foto's van een optreden bekend.

In het gratis dagblad De Pers verscheen op 19 januari 2008 een groot artikel waarin de banden van Heesters met de Nazi's worden beschreven. Heesters ondertekende een brief aan Joseph Goebbels in 1942 met Heil Hitler; hij woonde in van gevluchte Duitse Joden geconfisqueerde woningen en het bleek dat Heesters ook diverse interesses (aandelen) had in de Duitse wapenindustrie. De Pers verwijst naar een Elsevier-artikel uit 1978, en naar een biografie van Heesters (Jürgen Trimborn, Herr im Frack, 2003) waarin wordt gesteld dat minstens één inmiddels overleden getuige Heesters voor SS'ers heeft zien optreden.

De Duitse publicist Volker Kühn beweert nog steeds dat Heesters in 1941 wel voor SS-commandanten in Dachau heeft gezongen. Kühn doet deze bewering in een boek en beroept zich daarbij op een inmiddels overleden getuige.Op 27 november 2008 begon in Berlijn een door Heesters' aangespannen rechtszaak tegen Volker Kühn. Heesters eist dat Kühn zijn beschuldiging intrekt. Heesters zelf was bij het proces niet aanwezig vanwege een optreden in Hamburg.

Op 3 december 2008 was in het Nederlandse televisieprogramma De wereld draait door een interview gemaakt door De Jakhalzen te zien, waarin Heesters Adolf Hitler "ein guter Kerl" noemde. Toen zijn echtgenote daarop zei dat Hitler 'de grootste misdadiger van de wereld' was, zei Heesters dat Hitler niet goed was, maar voor hem persoonlijk aardig was. In het interview zei hij zich nooit erg met politiek te hebben bezig gehouden en Hitler nauwelijks persoonlijk gekend te hebben. Volgens echtgenote Simone Rethel waren passages waarin haar man afstand nam van het naziregime doelbewust uit het interview geknipt.[5]

Na de oorlog werden de films van Johan Heesters door de geallieerden niet als Nazi-propaganda bestempeld, waarna Heesters zijn carrière kon voortzetten. Hij zong in Duitsland en Oostenrijk en verscheen in een aantal films in de late jaren 40. Hij stopte met films maken rond 1960 en concentreerde zich op toneel, langspeelplaten en televisieoptredens. In 1963 werd Johan Heesters terug naar Nederland gehaald voor de rol van anti-Nazikapitein Von Trapp in de theaterversie van The Sound of Music. Het publiek bleef echter weg. In theater Carré werd hij zelfs uitgejouwd met een gescandeerd "Heesters SS! Heesters SS!".[6] Heesters keerde terug naar Duitsland, maar hield altijd vast aan de Nederlandse nationaliteit.

Na het overlijden van zijn vrouw in 1985 trouwde Heesters in 1992 met de 46 jaar jongere Duitse actrice Simone Rethel, een grote fan van Heesters. Van 1996 tot de zomer van 2001 speelde Heesters naast zijn vrouw in het voor hem geschreven stuk Ein gesegnetes Alter.

Op zondag 23 november 2003 werd in München een groot televisiegala ter gelegenheid van Heesters' honderdste verjaardag opgenomen, dat op donderdag 4 december werd uitgezonden door de Duitse televisiezender ARD.

In 1978 verschenen zijn memoires met de titel Es kommt auf die Sekunde an en in 1993 in zijn autobiografie Ich bin gottseidank nicht mehr jung. In 2003 kwam nog een autobiografisch boek uit, Auch hundert Jahre sind zu kurz.

Met zijn vrouw speelde Heesters, door de Duitsers liefkozend Jopie genoemd, in de zomer van 2003 in een aflevering van de Duitse tv-serie In aller Freundschaft de rol van een oude medische professor.

Heesters schonk zijn archief aan de Akademie der Künste in Berlijn. In 2006 wijdde de Akademie een tentoonstelling aan zijn leven en carrière, onder de naam Johannes Heesters - Auf den Spuren eines Phänomens. Hij opende de tentoonstelling zelf met een optreden.

Johannes Heesters heeft naar schatting ruim negenduizend keer op de planken gestaan en in vele (televisie)films gespeeld. Hij woont in Starnberg.

Op 1 januari 2008 meldde de Telegraaf dat Heesters bij een val in zijn vakantiehuis op Nieuwjaarsdag enkele ribben brak. Op 23 januari is Heesters uit de privékliniek - waar hij van zijn val herstellende was - ontslagen.

De Duitse krant "Bild am Sonntag" meldde op zondag 12 augustus 2007 dat Heesters toekomstplannen maakt. De bijna blinde Heesters bereidt nieuw muzikaal optreden voor in Potsdam. In december 2007 vond een tv-show ter gelegenheid van zijn 104e verjaardag plaats. In november 2007 maakte Heesters bekend opnieuw te willen gaan optreden in Nederland in Amersfoort, op 16 februari 2008. Op 15 december 2007 startte de voorverkoop bij theater De Flint in Amersfoort en dit verliep zonder problemen. Verwacht werd dat dit zou worden verstoord door actievoerders van voornamelijk de NCPN. Die partij kondigde aan een demonstratie te organiseren tegen de artiest[9].

Een concert van Heesters op zaterdagavond 16 februari 2008 in theater De Flint in Amersfoort verliep ondanks de gespannen verwachtingen relatief rustig. Het kwam tot een kleine schermutseling tussen linkse activisten van de NCPN, AFA en CJB en daar tegenover radicaal-rechtse tegendemonstranten. Die laatste hadden gedreigd de diverse kampoverlevenden en activisten die aanwezig waren bij de actie, aan te vallen. Echter de actievoerders herkende de radicaal-rechtse meteen en gaven dit aan bij de politie, die de groep arresteerde. In de theaterzaal van De Flint was geen wanklank te bespeuren, niet bij het publiek en ook niet bij de hoogbejaarde "Jopie" die opvallend goed bij stem bleek te zijn, gezien zijn hoge leeftijd van 104 jaar. Naast zijn liederen werden ook foto's uit het leven van Heesters getoond. Het omstreden bezoek aan Dachau ging Heesters niet uit de weg.
.
Wie is Johannes Heesters?

Geboren  5 december 1903
Namen  Johan Marius Nicolaas
Roepnaam  Jopie
Zoon van  Gertruida Heesters – van den Heuvel
en Jacobus Heesters
Op  Puntenburgerlaan, Amersfoort
Als  4e zoon in het gezin Heesters
Broers  Cor, Jacob en Nico

Zijn vader had een goedlopende winkel waar het gezin ruim van kon leven. Tot pa tyfus kreeg, minder kon werken, de winkel achteruitliep en er geld problemen kwamen. Het huis moest verkocht worden en er werd verhuisd naar de frissere lucht van Baarn.

Het gezin Heesters behoorde tot de Katholieke minderheid in het overwegend Protestantse deel van Nederland. Jopie was gecharmeerd van Latijnse missen met de pracht en praal en rituelen die daarbij hoorde en zong, net als zijn broers, in het kerkkoor. Hij heeft zelfs een poosje overwogen om priester te worden.

In Baarn lukte het niet een nieuwe start te maken en enkele jaren later werd er dan ook opnieuw verhuisd; nu naar Amsterdam.

De situatie werd er echter niet beter op. De Eerste Wereldoorlog brak uit toen Jopie 10 jaar was. Ook het neutrale Nederland maakte mee dat armoede en honger niet bij de grens ophielden.  

Maar juist in die zware tijd ontpopte zich een vriendschap die Jopie toekomstige carriere mede zou bepalen. Hij raakte bevriend met Herman Jan Jacob Kaldewaay, beter bekend als dé revuester van Nederland: Willy Walden. Het was Walden die Jopie voor warm heeft gemaakt voor het theater. Een passie die hij nooit meer is kwijtgeraakt!

Op zijn 16e krijgt hij als verjaardagscadeau een kaartje voor een voorstelling van de Gijsbreght van Aemstel in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Een mijlpaal: de eerste keer in de zaal van een theater zitten. Anderhalf jaar later staat hij zelf op het toneel…

Thuis krijgt hij steun voor zijn toneelambities. Hij neemt avondlessen en werkt overdag bij de Rotterdamsche Bank. Tot de directeur binnenkomt als Jopie op de tafel een act staat op te voeren voor zijn collega’s. Hij kan vertrekken maar naast zijn ontslagbrief krijgt hij nog een brief mee: een aanbevelingsbrief voor de beroemde impresario Willem Royaards.

Tot zijn enorme verbazing wordt hij meteen aangenomen.

Hij krijgt wat kleine rolletjes maar komt zo wel in aanraking met de grote namen van het Nederlandse toneel zoals Louis Bouwmeester en speelt in Carré, Den Haag en Antwerpen. Daar ontmoette hij in 1927 de operette zangeres Louise Ghijs. Louise stond al op haar 12e op het toneel, werd een wonderkind genoemd en was een gevierd kindsterretje. Louise kreeg veel waarschuwingen: “Trouw niet met deze rokkenjager.”  Ze luisterde niet. In 1930 trouwde Johannes met Wiske, zoals Louise door iedereen werd genoemd. Het publiek vond het een droompaar. Ze bleven getrouwd tot Wiskes dood in 1985.  Het stel kreeg een jaar na het huwelijk een dochter Wiesje. In veel operettes uit die tijd hebben ze samen op het toneel gestaan.

Hét walhalla voor operette was in die tijd Wenen. Johannes en zijn gezinnetje durfden het aan om in het hart van die wereld hun geluk te gaan beproeven. Eerste opgave: zo snel en zo goed mogelijk Duits leren spreken. Of dat lukte? Een recensie na zijn premiere luidde: “Er is blijkbaar een Hollander  nodig om de Weners te laten zie hoe operette speelt dient te worden.” Zes hoofdrollen in vier maanden volgden. Zijn naam was gevestigd. Zijn grootste kracht: geloofwaardigheid. Alleen mooi een aria zingen is bij operette niet genoeg. Het publiek beroeren door je personage te –zijn-, daar draait het om. En dat kon en kan Heesters als geen ander.

Hij speelde in Der Bettelstudent (1934), in Grafin Mariza en Polenblut(1935) in Weltmeisterin, Maharadscha en vele andere operettes maar zijn rollen als Dr. Hansen in Hochzeitsnacht im Paradies  en Graf Danilo in  Lustige Witwe maakten hem beroemd. Een aria mooi kunnen zingen is niet genoeg in operette land. Het publiek kunnen beroeren; daar gaat het om. Die geloofwaardigheid had en heeft Heesters als geen ander.

Luidde de krantenkop toen Heesters in 1938, naar vier jaar weggeweest te zijn, weer ging optreden in Amsterdam. Hij was uitgenodigd door Fritz Hirsch, een Duitse Jood die hier een operettegezelschap was begonnen. Johannes speelde een gastrol als Tassilo in Grafin Mariza. Een glansrol. In Duitsland was het regime –not amused-.  Voor het publiek was hij een idool. Voor de Nationaal Socialistische politiek een gemakkelijk propagandamiddel. Zijn bejubelde optreden in Amsterdam zat Goebbels niet lekker. Die riep Heesters bij zich en verbood hem nog langer met Joden op te treden. Hij stelde hem voor Duitser te worden waarop Heesters antwoordde: “Wat zou mijn koningin daarvan zeggen? Ik ben en blijf Nederlander. Wat zou Hitler ervan vinden als ik u voorstelde Nederlander te worden?”  Als wraak volgde er een kortstondig filmverbod waarna Johannes zijn werk weer kon voortzetten.

Heesters speelde al lang niet meer alleen in operettes maar was ook te zien op het witte doek. In stomme films uit die tijd.

In beroemde operettes en geroemde toneelvoorstellingen zoals Die Fledermaus, Meine Schwester und Ich, Der Graf von Luxemburg, Axel an der Himmelstur, Der Zarewitsch , Das Lied de Taube, Kiss me, Kate , Der Orlow , Mein Bruder Jacques, Bel Ami, Vater einer Tochter speelde hij hoofdrollen.  

Dan is het 1964 en wordt Johannes gevraagd voor de rol van Baron von Trapp in de musical The Sound of Music. Wat een topvoorstelling in het Amsterdamse Carré had moeten worden, werd een flop. Bijna 20 jaar na de oorlog staken er opeens sentimenten op die Heesters afschilderden als een Nazi sympathisant. De toon was gezet, de voorstellingen werden slecht bezocht en voortijdig gestaakt. De tijd was er nog niet naar om objectief onderzoek te doen en de feiten (Johannes heeft Dachau bezocht) te scheiden van de verhalen (Johannes heeft daar niet gezongen). De teneur anno 2007 is in elk geval anders. Nu is er vanuit het NIOD, via journalisten en biografen wel onderzoek gedaan naar zijn vermeende daden. Daaruit blijkt dat je Heesters naïviteit en goedgelovigheid kunt verwijten maar meer ook niet. Hij is zelf trouwens de eerste die dat heeft gedaan.

In zijn biografie zegt hij over dat gewraakte bezoek: “Ik schaam me en zal me blijven schamen dat het de Nazi’s is gelukt ons daarheen te voeren.”


De jaren 60

Heesters is dan een vijftiger. Nu weten we dat hij dan nog niet eens op de helft van zijn leven is. Zijn carrierre gaat maar door. Het ene succes na het andere volgt. Operettes, musicals, films, komedies, TV.

Hij treedt op in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland, overal wordt hij bejubeld.

Heesters heeft dan ook alles wat nodig is: hij is veelzijdig, uiterst charmant, getalenteerd als het gaat om zowel zang- als acteerkwaliteiten, een man met charisma. Een Don Juan die geliefd is bij de vrouwen en gerespecteerd bij collega’s. Speelt net zo gemakkelijk serieuze als komische rollen, danst, zingt en acteert met jonge en oudere artiesten. Hij is een all-round artiest die door een zeer groot publiek op handen wordt gedragen.  

Een keer speelt hij met zijn dochter Nicole. Dat was in de zwarte komedie Alles im Garten.


De jaren 70

De musical Gigi werd door Heesters gedragen. Hij speelde er de rol van Honoré Lachaille, de rol die Maurice Chevalier speelde in de gelijknamige film. Uit dit stuk komt het liedje met de titel: “Ich bin gott sei Dank nicht mehr jung”. Een song die nog steeds op zijn repertoire staat.

Bij de premiere in 1975 zegt hij over het karakter van Lachaille: “Hoe zo oud? Nee, laten we zeggen: Oud genoeg om mijn fouten te kennen en nog jong genoeg om daar plezier van te hebben.” Hij lijkt daarmee zijn eigen levensmotto te verwoorden!


De jaren 80

Na zijn rol in Gigi, beginnen ook bij Heesters de jaren zichtbaar te worden. Tot die tijd was hij inzetbaar als min of meer leeftijdsloos. Hij is dan inmiddels in de tachtig. Volop actief, nieuwe rollen instuderend en avonden op de Bühne.

Voor zijn rol in Das Haus am See wordt hij voor het eerst gecast als oudere heer. Hij speelt in dit stuk de rol van Norman samen met de fantastische actrice Vilma Degischer.

Een andere beroemde rol van hem in die jaren is die van Casanova in het toneelstuk voor twee personen Casanova auf Schloss Dux, eerst samen met Louise Martini, later met Christiane Hammacher.


Jopie & Simone

Na de dood van Johannes’ eerste vrouw is hij enkele jaren alleen.

De actrice Simone Rethel wordt zijn tweede vrouw. Simone was al haar hele leven gecharmeerd van Johannes. Ze ziet hem voor het eerst als elfjarig meisje op TV en valt voor zijn spel. Dat ze elkaar ooit zouden ontmoeten, nee gekker nog: dat ze ooit zijn vrouw zou worden was toen ondenkbaar. “Verder weg dan de maan.”

Ze spelen voor het eerst samen in 1980 in het TV programma Jetzt schlagt’s 13 , maar daarna ook in veel theaterrollen zoals in Ein Gesegnetes Alter, Zwei alten Hasen.

Op 25 januari 1992 trouwt het paar in Starnberg.

Johannes is dan 89, Simone 43.


Optredens na 1993

Als toonbeeld van vitaliteit, blijft Johannes optreden na zijn 90ste.

In 2002 in het sprookje Momo, in 2004 in het drama Jedermann en als gastzanger bij een kamerorkest. In 2005 had hij, naast een gastoptreden bij het Babelsberger Filmorkest, zelfs een solo tournee samen zijn vrouw Simone en pianist Uli Kofler.

Hij is dan 92 jaar en geniet van elk optreden.


Het Geheim van Johannes

Johannes kent het werkwoord –stilstaan- niet. Zijn leven is altijd vol geweest van verandering, vooruitgang en uitdaging. Dat heeft hem Vitaal gehouden!

Aan mensen die ook zo oud willen worden als hij dat doet, zegt hij:

“Rust en stilstand zijn niet hetzelfde. Als het actieve beroepsleven stopt moet je niet in je leunstoel gaan zitten en denken ‘zo, ik heb het gehad, ik doe niks meer’. Lichaam en geest dienen in beweging te blijven, beiden moeten ze uitgedaagd worden, dat is waar het om gaat.”

Zijn 100ste verjaardag werd grootst gevierd. De Duitse omroep ARD organiseerde een Verjaardagsgala voor Johannes dat grote kijkcijfers opleverde. Heesters is nog steeds geliefd bij het publiek, hij brengt nog CD’s uit, treedt nog op, reist, kijkt vooruit, maakt plannen; kortom staat midden in het leven!  

Het optreden op 16 februari in De Flint in Amersfoort, zijn geboorteplaats is een droom die in vervulling gaat. In de allereerste plaats voor Johannes zelf natuurlijk maar ook voor Simone en voor vele van zijn Nederlandse fans.
.
Charybdis - Johannes Heesters
Johannes Heesters